विशेष विश्लेषण | MD24 NEWS - महाराष्ट्र दर्पण 24 न्यूज
एकेकाळी देशात घडणाऱ्या प्रत्येक मोठ्या घटनेची माहिती मिळवण्यासाठी नागरिक टीव्ही न्यूज चॅनेल्ससमोर बसून ब्रेकिंग न्यूजची वाट पाहत असत. सकाळची वर्तमानपत्रे आणि दिवसभरातील टीव्ही बुलेटिन्स हेच बातम्यांचे प्रमुख माध्यम होते. मात्र इंटरनेट,स्मार्टफोन आणि सोशल मीडियाच्या झपाट्याने झालेल्या विस्तारामुळे गेल्या काही वर्षांत हे चित्र आमूलाग्र बदलले आहे.
आज एखादी घटना घडली की तिची माहिती मिळण्यासाठी टीव्ही न्यूज चॅनेल सुरू करण्याची गरज अनेकांना वाटत नाही. यूट्यूब, एक्स, फेसबुक,इन्स्टाग्राम,व्हॉट्सॲप आणि विविध डिजिटल न्यूज प्लॅटफॉर्मवर काही मिनिटांत माहिती पोहोचते. त्यामुळे पारंपरिक माध्यमांसमोर नव्या प्रकारची स्पर्धा निर्माण झाली आहे.
मुख्य प्रवाहातील माध्यमांवरील विश्वासाला धक्का?
सोशल मीडियावरील चर्चांमध्ये मुख्य प्रवाहातील काही न्यूज चॅनेल्सवर निष्पक्षतेऐवजी विशिष्ट राजकीय भूमिका घेणे, काही मुद्द्यांना अतिप्रसिद्धी देणे तर काही महत्त्वाच्या प्रश्नांकडे दुर्लक्ष करणे,असे आरोप वारंवार केले जातात.
मात्र या आरोपांकडे पाहताना एक महत्त्वाची बाब लक्षात घेणे आवश्यक आहे - सर्व टीव्ही न्यूज चॅनेल्स किंवा सर्व पत्रकार एकाच पद्धतीने काम करतात, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. आजही अनेक पत्रकार आणि माध्यमसंस्था तथ्य पडताळणी,प्रत्यक्ष रिपोर्टिंग आणि सत्तेला प्रश्न विचारण्याचे काम करीत आहेत.
तरीही माध्यमांच्या विश्वासार्हतेबाबत निर्माण झालेली सार्वजनिक चर्चा दुर्लक्षित करता येणार नाही.
सोशल मीडिया ठरतोय ‘नवा न्यूज रूम’?
डिजिटल माध्यमांचा सर्वात मोठा बदल म्हणजे बातमी तयार करण्याची आणि पोहोचवण्याची प्रक्रिया आता केवळ मोठ्या मीडिया हाऊसच्या हातात राहिलेली नाही.
एखादा नागरिक घटनास्थळी उपस्थित असेल तर तो मोबाईलवर व्हिडिओ शूट करून काही सेकंदांत तो लाखो लोकांपर्यंत पोहोचवू शकतो.
यूट्यूबवरील स्वतंत्र पत्रकार,डिजिटल न्यूज पोर्टल्स, पॉडकास्टर्स आणि फॅक्ट-चेकर्स यांनीही पारंपरिक माध्यमांना पर्याय निर्माण केला आहे. परंतु याचसोबत मोठे आव्हानही आहे - सोशल मीडियावर वेगाने पसरणारी प्रत्येक माहिती खरी असेलच असे नाही. एडिट केलेले व्हिडिओ,जुने व्हिडिओ नव्या घटनेच्या नावाखाली प्रसारित करणे,चुकीचे दावे,दिशाभूल करणारे फोटो आणि अपूर्ण माहिती यामुळे डिजिटल माध्यमांमध्येही जबाबदार पत्रकारितेची गरज अधिक वाढली आहे.
मग टीव्ही न्यूजचे महत्त्व संपले का?
अजिबात नाही!
टीव्ही न्यूज माध्यमांकडे आजही मोठ्या प्रमाणात संसाधने, अनुभवी पत्रकार, ब्युरो नेटवर्क, कॅमेरे, ग्राउंड रिपोर्टिंग आणि मोठ्या प्रमाणावर प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्याची क्षमता आहे.
नैसर्गिक आपत्ती, निवडणुका, मोठे राजकीय निर्णय, युद्धजन्य परिस्थिती, न्यायालयीन घडामोडी किंवा राष्ट्रीय संकटांच्या काळात विश्वसनीय आणि पडताळलेली माहिती देणाऱ्या व्यावसायिक पत्रकारितेची गरज कायम राहते.
म्हणून प्रश्न ‘टीव्ही विरुद्ध सोशल मीडिया’ एवढाच नाही.
खरा प्रश्न आहे - “विश्वासार्ह, निष्पक्ष आणि पडताळलेली बातमी कोण देणार?”
भविष्यात काय होणार?
पारंपरिक न्यूज मीडिया पूर्णपणे नाहीसा होण्यापेक्षा त्याचे रूपांतर होण्याची शक्यता अधिक आहे.
टीव्ही चॅनेल्स आता केवळ टीव्हीपुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. त्याच बातम्या यूट्यूब, फेसबुक, एक्स, वेबसाइट, मोबाईल ॲप आणि इतर डिजिटल माध्यमांवरही प्रसारित केल्या जात आहेत.
म्हणजेच भविष्यात ‘टीव्ही न्यूज’ आणि ‘डिजिटल न्यूज’ यांच्यातील सीमारेषा आणखी पुसट होणार आहे.
ज्या माध्यमाकडे वेग + अचूकता + विश्वासार्हता + ग्राउंड रिपोर्टिंग + पारदर्शकता असेल,त्याच माध्यमाकडे प्रेक्षक टिकून राहतील.
प्रेक्षकांसमोरही मोठी जबाबदारी - आजच्या डिजिटल युगात केवळ पत्रकार किंवा मीडिया संस्थांचीच जबाबदारी नाही. प्रेक्षकांनीही बातमी शेअर करण्यापूर्वी तिची सत्यता तपासणे आवश्यक आहे. एकाच बातमीसाठी विविध स्रोत पाहणे,मूळ व्हिडिओ शोधणे,अधिकृत निवेदने तपासणे आणि फॅक्ट-चेक करणे ही डिजिटल नागरिकाची जबाबदारी बनली आहे. कारण ‘व्हायरल’ म्हणजे ‘सत्य’ असे समीकरण नाही.
अंतिम प्रश्न जनतेसमोर - पारंपरिक न्यूज मीडिया इतिहासजमा होण्याच्या मार्गावर आहे का?
की बदलत्या काळानुसार त्याने स्वतःचे स्वरूप बदलून डिजिटल युगात नव्याने स्थान निर्माण केले आहे?
कदाचित भविष्यात प्रश्न “टीव्ही न्यूज वाचणार कोण?” असा नसेल.
प्रश्न असेल - “विश्वास ठेवण्यासारखी बातमी देणार कोण?”
कारण माध्यम कोणतेही असो—लोकशाहीमध्ये स्वतंत्र, निर्भीड,तथ्याधारित आणि जबाबदार पत्रकारितेची गरज कधीच संपणार नाही.
तुमचे मत काय?
पारंपरिक न्यूज मीडिया संपत चालला आहे?
की तो डिजिटल रूपात अधिक शक्तिशाली होत आहे?
की दोन्ही माध्यमे भविष्यात एकत्र अस्तित्वात राहणार आहेत?
आपले मत कमेंटमध्ये नक्की कळवा.
MD24 NEWS - महाराष्ट्र दर्पण 24 न्यूज
लोकशाहीतील बुलंद आवाज!
जिथे कमी,तिथे आम्ही!
