पत्रकारितेच्या स्वातंत्र्य, जबाबदारी आणि लोकशाहीतील भूमिकेवर उपस्थित झाले गंभीर प्रश्न
सोलापूर : लोकशाहीचा चौथा स्तंभ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पत्रकारितेची खरी ओळख सत्तेची स्तुती करण्यात नसून सत्तेला जाब विचारण्यात आहे. पत्रकार हा कोणत्याही राजकीय पक्षाचा कार्यकर्ता, नेत्याचा अंगरक्षक किंवा सत्तेच्या कृपेवर जगणारा दरबारी नसतो; तो जनतेचा आवाज आणि लोकशाहीचा प्रहरी असतो.
नुकत्याच झालेल्या एका पत्रकार परिषदेदरम्यान खासदार संजय दिना पाटील यांनी पत्रकारांशी संवाद साधताना आक्रमक आणि आक्षेपार्ह भाषा वापरल्याचा आरोप होत आहे. या घटनेमुळे पत्रकारितेच्या स्वातंत्र्याबरोबरच लोकप्रतिनिधींच्या उत्तरदायित्वावरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
या प्रसंगी अनेक पत्रकारांनी ठाम भूमिका न घेतल्याची चर्चा सुरू असून, पत्रकारितेच्या सामूहिक भूमिकेबाबतही आत्मपरीक्षणाची गरज व्यक्त केली जात आहे. जनतेची अपेक्षा अशी असते की पत्रकार कोणत्याही दबावाला बळी न पडता जनतेच्या प्रश्नांसाठी ठामपणे उभे राहतील. मात्र, अशा प्रसंगी मौन बाळगले गेले तर तो केवळ पत्रकारांचा नव्हे, तर लोकशाहीच्या चौथ्या स्तंभाचाही पराभव मानला जातो.
राजकीय सत्तेशी वाढती जवळीक, पंचतारांकित पाहुणचार, वैयक्तिक संबंध आणि विविध सोयी-सुविधांच्या बदल्यात पत्रकारितेची निर्भीडता कमी होत असल्याची टीका अनेक स्तरांतून होत आहे. पत्रकाराचा प्रश्न हा त्याचा वैयक्तिक अजेंडा नसून जनतेचा प्रश्न असतो. त्या प्रश्नाला टाळणे किंवा प्रश्न विचारणाऱ्यालाच लक्ष्य करणे हे लोकशाहीच्या मूल्यांना बाधा पोहोचवणारे ठरते.
लोकशाहीमध्ये नेता कितीही मोठा असला तरी तो जनतेपेक्षा मोठा नसतो. त्याचप्रमाणे पत्रकार कितीही सामान्य असला तरी तो विचारत असलेला प्रश्न हा जनतेचा प्रश्न असतो. त्या प्रश्नांची उत्तरे देणे ही लोकप्रतिनिधींची जबाबदारी आहे, प्रश्न विचारणाऱ्याला गप्प बसवणे नव्हे.
सत्तेची भीती बाळगणारी पत्रकारिता ही लोकशाहीसाठी धोकादायक ठरते. माध्यमे जर सत्तेची स्तुती करण्यात व्यस्त राहिली, तर भ्रष्टाचार, अन्याय आणि सत्तेचा गैरवापर उघड करण्याची जबाबदारी कोण पार पाडणार, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे.
पत्रकारितेने पुन्हा एकदा निर्भीडपणे सत्तेला प्रश्न विचारत जनतेचा विश्वास जपण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे. कारण प्रश्न विचारणे हा गुन्हा नसून लोकशाहीचा श्वास आहे.
"जनतेला पंचतारांकित पाहुणचारावर पोसलेली, सत्तेच्या कृपेवर चालणारी पत्रकारिता नको आहे. जनतेला खादीचा साधा कुर्ता, खांद्यावर शबनमची बॅग आणि हातात सत्याची मशाल घेऊन सत्तेला निर्भीडपणे जाब विचारणारी प्रामाणिक पत्रकारिता हवी आहे. पत्रकार हा कोणत्याही राजकारण्याचा दरबारी, प्रचारक किंवा कृपापात्र नसून जनतेचा पहारेकरी आहे. सत्तेच्या मेजवान्यांपेक्षा जनतेच्या वेदना समजून घेणारा पत्रकारच लोकशाहीचा खरा चौथा स्तंभ ठरतो."
