नवी दिल्ली : "जर आपण रेल्वेच्या इतिहासाकडे पाहिले, तर १९व्या शतकातील रेल्वेची ओळख वाफेच्या इंजिनांमुळे होती. २०व्या शतकाची ओळख डिझेल आणि विद्युत ऊर्जेवर धावणाऱ्या रेल्वेमुळे निर्माण झाली. आता २१व्या शतकातील रेल्वेची ओळख हायड्रोजनवर धावणारी रेल्वे ठरत आहे," असे प्रतिपादन पंतप्रधान Narendra Modi यांनी केले.
भारताला आधुनिक,पर्यावरणपूरक आणि आत्मनिर्भर रेल्वे व्यवस्थेकडे घेऊन जाण्याच्या दृष्टीने हायड्रोजन रेल्वे हे महत्त्वाचे पाऊल असल्याचे त्यांनी नमूद केले. वाढते प्रदूषण, हवामान बदल आणि स्वच्छ ऊर्जेचा वापर वाढविण्याच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय रेल्वे नव्या तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करत असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, रेल्वेचा इतिहास हा भारताच्या विकासाशी जोडलेला आहे. एकेकाळी वाफेच्या इंजिनांनी औद्योगिक क्रांतीला चालना दिली, त्यानंतर डिझेल आणि विद्युत रेल्वेमुळे देशातील वाहतूक अधिक वेगवान आणि कार्यक्षम झाली. आता हायड्रोजन इंधनावर धावणाऱ्या रेल्वेमुळे रेल्वे क्षेत्रात हरित क्रांतीचे नवे पर्व सुरू होत आहे.
हायड्रोजन रेल्वेमध्ये फ्युएल सेल तंत्रज्ञानाद्वारे वीज निर्माण केली जाते. या प्रक्रियेत कार्बन डायऑक्साइडसारखे प्रदूषक वायू उत्सर्जित न होता केवळ पाण्याची वाफ बाहेर पडते. त्यामुळे ही रेल्वे पर्यावरणपूरक,ऊर्जा कार्यक्षम आणि भविष्यातील शाश्वत वाहतुकीसाठी महत्त्वाची मानली जात आहे.
भारतीय रेल्वेही हायड्रोजन तंत्रज्ञानाच्या दिशेने वेगाने वाटचाल करत असून, भविष्यात निवडक मार्गांवर हायड्रोजन रेल्वे सुरू करण्याचे उद्दिष्ट आहे. यामुळे कार्बन उत्सर्जन कमी होण्यास,इंधनावरील खर्चात बचत होण्यास आणि स्वच्छ ऊर्जा वापराला प्रोत्साहन मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
पंतप्रधान मोदी यांनी अधोरेखित केले की, विकसित भारताच्या संकल्पनेला आधुनिक रेल्वे व्यवस्था,हरित ऊर्जा आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड आवश्यक आहे. हायड्रोजन रेल्वे हा त्या दिशेने उचललेला महत्त्वाचा टप्पा असून,भारताला जागतिक स्तरावर आधुनिक आणि पर्यावरणपूरक रेल्वे व्यवस्थेच्या अग्रस्थानी नेण्याची क्षमता त्यामध्ये आहे.
ठळक मुद्दे
१९वे शतक – वाफेच्या इंजिनांची रेल्वे.
२०वे शतक – डिझेल व विद्युत रेल्वेचा विस्तार.
२१वे शतक – हायड्रोजन रेल्वेमुळे हरित आणि आधुनिक वाहतुकीचा नवा अध्याय. हायड्रोजन रेल्वेमुळे प्रदूषणात घट,स्वच्छ ऊर्जा वापर आणि शाश्वत विकासाला चालना मिळणार.
